Prehistorik Sanat Nedir? Prehistorik Sanat Eserleri Örnekleri

İÇİNDEKİLER – Prehistorik Sanat Nedir? Prehistorik Sanat Eserleri Örnekleri

GİRİŞ

1. PREHİSTORİK NEDİR 

2. SANAT NEDİR 

3. PREHİSTORİK SANAT NEDİR 

4. PREHİSTORİK SANAT’I NASIL ANLATABİLİRİZ 

SONUÇ

KAYNAKÇA

RESİMLER VE TABLOLAR

GİRİŞ – Prehistorik Sanat Nedir?

Prehistorik Sanat’ı Nasıl Anlatabiliriz?

Birinci aşamada sunumumda derinsel anlatım biçimini seçmeden önce anlatmak istediğimiz konuyu yani Prehistorik Sanat’ın önce etimolojik anlamları üzerinde duracağım. Adım adım belli bir algoritma oluşturarak sade bir anlatım tarzı seçeceğim. 

“ Prehistorik nedir? “ 

“ Sanat nedir? “

“ Prehistorik Sanat Ne Olmalıdır? “

“ Prehistorik Sanat’ı Nasıl Anlatırız? “

İkinci aşamada Prehistorik Sanat’ın temelini oluşturan materyaller hakkında örneklemeler ile açıklamalar yapacağım.

Üçüncü ve son aşamada ise sanatın varlığının tarih öncesi devirlerde nasıl başladığını, nasıl ilerlediğini ve zamanla evrilerek günümüze nasıl ulaştığı hakkında bilgi vererek sunumumu sonlandıracağım.

1. PREHİSTORİK NEDİR ?

Prehistorik kelimesinin anlamı “ Tarih Öncesi’dir “ yani tarih öncesi ile ilgili tüm konuları kapsayan bir grubun temsili ifadesidir. İfade beraberinde bir takım soruları sormamıza da neden oluyor. “ Tarih Öncesi “ ifadesinin incelenmesine önce tarih ne zaman başlıyor sorunsalının cevabına müteakip başlayacağız. Bir referans noktamız var ve burası tarihin başlangıç noktası kabul ediliyor. Bu olaydan önceki olaylar Tarih Öncesi, sonra ki olaylar ise Tarih Devirleri diye geçiyor. İşte bizim tarihin başlagıcı sayabileceğimiz referans noktasındaki olay “ Yazının Bulunması “ olayıdır. Yazının bulunmasından önceki dönemlere Tarih Öncesi Devirler, yazının bulunmasından sonra ki dönemlere ise Tarih Devirleri denilir.

Peki, tarih öncesi devir nedir?

Tarih öncesi devir insanlığın başlangıcı ile başlayan ve yazının icadı ile sona eren devirdir. Prehistorik ile adlandırılan bu devirde yazı olmadığı için insanların yaşayış biçimleri konusunda ipuçları veren araç gereçler, duvarlara çizilmiş simgeler, yaşadıkları ortamlar o zamanları yorumlamak için tarihçiler ve arkeologlar iş birliği ile incelenmiştir. Tarih öncesi devirde insanlar taşları, toprağı, mağaraları, madenleri kullanarak hayatlarına yön vermişlerdir.

TABLO 1

 

2. SANAT NEDİR ?

 Arapça Sana’a fiilinden türemiş olan Sanat kelimesi “ imalat, işçilik, ustalık, hüner” anlamını taşır. Ama günümüzde daha çok bir duygunun dışa vurumu veya yaratıcılık anlamında kullanılır. Sanat kelimesinin anlamı aslında kişiden kişiye değişir. Derin tartışmalara sebep veren sanat kelimesinin anlamının toplumda en kabul görmüş formu ise birinci olarak insan eli ile yapılmış olması ikincisi ise özgün olmasıdır. Her sanatçı çevresinde yaşanan olayları kendi içselliği ile harmanlar ve kendi sanatını oluşturur.

Sanat değince herkesin aklına güzel ve estetik olan nesneler gelmektedir. Bu bence doğru bir yaklaşım değildir. Tarihe geçmiş çoğu popüler sanatçının estetik ve güzellik kaygısı olmamıştır. Aksine insan doğasının karmaşıklığını yansıtan hissiyatları farklı şekillerde nesnelere aktarmışlar. Sanat insanın yaratılması ile başlar. İnsan fıtratı gereği çevresinde olan biten her şeyi yorumlama ve öğrenme eğilimindedir. Bence sanat bir nevi insanlığa ölümsüzlüğü kazandıran yegane değerdir. 

Sanat çok yönlüdür. Mimari sanatlar, resimler, söz sanatları, yazı sanatları, dans gibi görsel sanatlar vb. İnsanın çevresinde ki her etkileşimi yorumlama şeklidir. Benim bir olguya sanat gözü ile bakabilmem için içinde mutlaka duygu barındırması gerekmektedir. Sanat kategorisine koyacağım olguya baktığımda heyecan, hüzün, anılar, acı, özlem vb. duyguları hissetmem gerekmektedir. 

 

Tarih öncesi yapıları incelediğimizde elimizde yazılı bir kaynak bulunmamaktadır. Peki elimizde kaynak diye adlandırabileceğimiz mağara resimlerini, topraktan ve madenden yapılmış araç gereçleri sanat dalı altında nasıl inceleyeceğiz? Kaynaklarımızın hangisi sanat niteliğinde hangileri günlük hayatın akışının içerisinde ki herhangi bir malzeme? Tarih öncesi bulunmuş bazı yapıları inceleyerek beraber bunun cevabını bulmaya çalışacağız.   

 

              Tarihte büyük yankı uyandırmış farklı kategorilerdeki bazı sanatçıların çalışmaları :

 

prehistorik sanat eserleri

RESİM 1 – Salvador Dali / Belleğin Azmi

                                                         

prehistorik sanat eserleri

RESİM 2 – Mimar Sinan / Süleymaniye Cami

 

prehistorik sanat nedir

RESİM 3 – Hun Halısı / Pazırık Halısı

 

Birbirinden farklı kategorilerde verdiğim örnekleri inceleyelim. Resmi yapan kişi resme duygusunu ve yorumunu katmış, yapıyı yapan kişi hayal gücünü ve inancının ihtişamını katmış, halıyı dokuyan kişi halıya kişiliğinin renklerini ve desenlerini işlemiş. Bu üç örneği ayrı ayrı uzun uzun değerlendirsek kim bilir ne kadar farklı ve ilginç sonuçlar elde edeceğiz. Prehistorik Sanatı yorumlamadan ve anlatmaya başlamadan önce sanata olan bakış açımı az da olsa sizlere geçirebilmişimdir umarım. 

3. PREHİSTORİK SANAT NEDİR ?

  Prehistorik Sanat kelime kökenine baktığımızda tarih öncesi yapılan sanat çalışmalarına verilen isimdir. Yazının bulunmasından önce insanların bitki, taş, kemik, boynuz, odun, madenden yaptıkları araç gereçler ve resimler o tarihi yorumlamamıza yardımcı olmaktadır. Bulunan her nesne dönemin maneviyatı ve yaşayış biçimi ile ilgili ipucudur. Peki Prehistorik döneme dair bulunan kalıntıların hangileri sanatsal değer taşımaktadır? Bulduğumuz kalıntı resimler belki o dönemin harf simgeleridir. Eşyalar ise sadece günlük hayatı kolaylaştıran eşyalardır. Derin anlamları olan bu kalıntıları yorumlamak ve sanatsal açıdan değerlendirerek anlatmak tarihçilerin senelerini almış ve farklı fikirler çıkmasına neden olmuştur. 

 

Prehistorik sanat nedir?

RESİM 4 – Altamira Mağarası (İspanya)

 

‘’1879’da bulunmuş Altamira mağarasını düşünün. O dönemde sabit bir prehistorik sanatın varlığını yeni kabul etmiştik.’’ (Clottes 2006: 59)

 

Çizilen bu bizon resmi bize o dönemde yapılan avcılık hakkında bilgiler verirken, bizon çiziminde kullanılan renklerin canlılığı ve hayvanın besili olması da çizimi yapan kişinin bir nevi av ile ilgili temennisi yansıtmaktadır. Çizen kişi o dönemde zor avlanan bir hayvan olan bizonu tasvir ederken bol etli ve sağlıklı bir görselle anlatmıştır. Bir nevi hayalinde ki kurguyu ve kalbindeki temenniyi mağaraya yansıtmıştır. Av öncesi veya sonrası yaşadığı olayların dışa vurumu şeklinde düşünebiliriz. 

 

  RESİM 5 – Cueva de las Manos (Arjantin)

 

El izlerinin tarihi M.Ö 7300’ lere dayanıyor. Bu resmi incelerken onlarca farklı yorum yapabiliriz. Daha yakından baktığımızdan ellerin bazıları siyah boya, bazıları kırmızı boya, bazıları turuncu boyalar ile belirginleştirilmiş. Baktığınız zaman resim size çok şey çağrıştırıyor ise anlatılmak isteneni direk değil de dolaylı yoldan ve derin duygular ile veriyor ise orada kesinlikle sanatın varlığından söz edebiliriz. 

 

Prehistorik Sanat Nedir?

RESİM 6 – Lascaux Mağarası (Fransa)

“ Boğaların Büyük Salonu “ isimli bu resmin tarihi  M.Ö 17000 ‘ lere dayanıyor. Mağarada 600’ den fazla resim bulunuyor ve bu mağara Dünya’daki en ünlü mağara sanatı olarak kabul ediliyor. 

    4. PREHİSTORİK SANAT’I NASIL ANLATABİLİRİZ ?

  Kalıntılardan yardım alarak Prehistorik Sanat’ını anlatmanın daha kolay olabileceği düşüncesindeyim. Tarih öncesi döneme ait herhangi bir nesnenin, barınağın, mabedin veya resmin görselini yorumlayarak sonuca ulaşmaya çalışmak hem dinleyicinin eleştirel yönüne geliştirecek hem de anlatıcıya farklı bakış açıları kazandıracaktır.

Prehistorik sanat nedir?

RESİM 7 – Kakadu Kaya Çizimleri (Avustralya)

                                                    

RESİM 8 – Prehistorik Teknoloji

Prehistorik Sanat Eserleri                                                         

 

Yukardaki iki resmi yorumlayacak olursak ilk resim baktığınız zaman size o dönemin kıyafetleri, aksesuarları, duygusuna dair direk ipuçları vermektedir. Resim baktığınız an size az 

veya çok bir duyguyu geçirebilmektedir. Fakat ikinci resme baktığınıza materyaller hakkında bazı yorumlar yapmanızı sağlasa bile size duygusal herhangi bir şey katmamaktadır. Bunlar kemikten veya taştan yapılmış yontma ilkel silahlar olabilir diyebilirsiniz. Burada elbette bir tasarımdan söz edilebilir fakat yapılan bu tasarımlar hayatin devamlılığı için gerekliydi. Bence sanat, içinde zorunluluk olan hiçbir şeyi kabul etmemelidir. Ama sanatın insan hayatında olması insanların yeryüzünde yaşamaya başladıkları andan itibaren bir zorunluluk idi. Tarihte ne kadar geriye giderseniz gidin insanların farklı yollarla da olsa mutlaka kendi iç Dünya’larını yansıttıklarına şahit olursunuz.

  Örneğin insan için beslenmek bir zorunluluktur. Ama beslendiği besini işleyip süslemesi sanata dairdir. İnsanlar için barınmak    bir gerekliliktir ama barınağını yaparken güzel olmasını istemiş ve bazı estetik kaygılarla barınağını tasarlamış ise o da sanata dairdir. Sıcak ve soğuk hava koşullarına göre farklılık gösterecek olan giyinmekte bir gerekliliktir. Ama kıyafetleri aksesuarlarla süslemek, desenler çizmek o da sanatın bir dalıdır. Kısaca özgün olan ve ruhu olan her şeyin mayasında biraz sanat vardır. Prehistorik tarihte de insanoğlu kendi iç Dünya’sını birçok farklı kategorilerde zamanın ötesine yani bizlere taşımıştır.

 

Prehistorik sanat nedir?

RESİM 9 – Göbeklitepe / Şanlıurfa

                                                        

Son olarak Şanlıurfa’da bulunan ve en eski mabet unvanını alan ( M.Ö 11.600 ) Göbeklitepe’de bence yapı kategorisinde Prehistorik Sanat kapsamına girmektedir. Sanat sözcüğünü duyunca sadece resimler, ressamlar insanın aklına gelmemelidir. Sanat insan dışa vurumunun her türlüsüdür. Somut duygulardır. Göbeklitepe’de de inanç duygusunun somutlaşmış haline şahit oluyoruz.

  SONUÇ         

Sümerlerin yazıyı bulması ile birlikte tarih farklı bir boyut kazandı ve tarih devirleri ispatlı kayıt tutulur bir biçimde başladı. Yazının icadından önceki dönem yani Prehistorik dönem ise gerekli kayıtlar tutulamadığı için her dönem gizemini ve efsanevi hikayelerini korudu. Son yıllarda teknolojinin iyice gelişmesi ile inter disiplinle çalışan arkeologlar ve tarihe gönül vermiş akademisyenler iş birliği ile Prehistorik dönem artık gizem olmaktan çıktı. Yapılan karbon testleri ile bulunan kalıntıların yaşları kolaylıkla hesaplanıp dönemlerde uygun oldukları yerlere yerleştirilerek tarih puzzle tamamlanmaya başlandı.

Prehistorik döneme ait kalıntıların bazıları hayatın devamlılığı için araç gereçler, bazıları binlerce yıllık mabetler, bazılarının da barınaklar olduğu ortaya çıkarıldı. Ancak bulunan bazı kalıntılar o dönemki insan ruhunu anlamamızı daha da kolaylaştırdı. Dönemin insan psikolojisi üzerine tahminler yürütüldü. Bu derin anlamlı kalıntılar özellikle mağara resimleri kullandıkları malzemeler, seçtikleri mağaralar, resmettikleri objeler ile bir çok konuda bugünün insanına geçmişe dönük zamanda yolculuk yapmasını sağladı.

İnsan var olduğu günden beri kendi içselliği ve çevresinde gelişen olaylar ile ilgili sürekli sorgu halindedir. Çoğu zamanda duygu ve düşüncelerinin soyut olmasından rahatsızlık duyar ve bazen heykeller bazen resimler bazen de enteresan yapılar yaparak bu duyguları somutlaştırır. Çoğu zaman bu tür somut ürünlere baktığınızda da karşınızda ki kişinin duygularının size yansıdığını hissedersiniz. Bu duyguyu hissetmeniz için aynı dönemde, aynı örf adette, aynı kültürde, aynı coğrafyada yaşamanıza gerek yoktur. Sanat bir zaman kapsülü gibidir. Kapsülü gördüğünüz an o dönemin ruhuna gidersiniz. 

Sonuç olarak Prehistorik Sanat’ını örneklemeler ile anlatmanın daha doğru bir yaklaşım olduğunu düşünmekteyim. Aşama aşama şöyledir. Bir kalıntı bulunur. Karbon testi ile yaşı belirlenir. Bulunan zaman yazının icadından önce ise Prehistorik zamana aittir ve kalıntı baktığınız an sizin için birçok duyguyu aynı anda ifade ediyor ise bu Prehistorik Sanat örneklerinden biridir.

KAYNAKÇA

  • M. Kartal, 2015, Prehistorya (Tarih Öncesi) Kavramı, APAD 1, s. 145-162.
  • ṣanˁat [ Aşık Paşa, Garib-name (1330) : gizlü kalmaz ˁilm ü sanˁat ]
  • H. Taşkıran, 2012, “Prehistorya; Tarih Öncesi Arkeolojisi”, iç. Kuvaterner Bilimi, ed: N. Kazancı-A. Gürbüz, s. 171-194, Ankara.
  • Ankara Üniversitesi – Açıköğretim Dersleri – Prehistorik Arkeolojinin Genel Çerçevesi

 

Bu Yazı İçin Ne Düşünüyorsun?

Tarihi seven tarih araştırmaları yapan bir öğretmenim. Tarih öğretmeni değilim ancak tarihi çok seviyorum. Özgün tarihi bilgiler veren yazılar yazıyorum. Tarihsever herkesi de bu platforma bekliyorum. I just love history.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

  1. Bu yazıya yorum yazın.

    Unutmayın, düşünceleriniz başkalarına yararlı olabilir.